Trịnh Quốc Vinh
Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương
Tóm tắt
Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đã mang lại nhiều cơ hội cho ngành dệt may Việt Nam trong việc tiếp cận thị trường châu Âu với các ưu đãi thuế quan. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa những ưu đãi này, các doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt Quy tắc xuất xứ (Rules of Origin - ROO) trong EVFTA. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đảm bảo xuất xứ nguyên liệu và quy trình sản xuất từ Việt Nam hoặc các nước thành viên EVFTA. Đây là thách thức lớn đối với ngành dệt may vốn phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu từ các nước ngoài khối EVFTA như Trung Quốc.
Bài viết phân tích các rủi ro và thách thức mà ngành dệt may Việt Nam đang đối mặt trong việc tuân thủ quy tắc xuất xứ, đồng thời đề xuất các giải pháp giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các ưu đãi thuế quan từ EVFTA, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy xuất khẩu sang thị trường EU.
Từ khóa: Quy tắc xuất xứ, EVFTA, ngành dệt may, rủi ro, thách thức, giải pháp.
1. Thực trạng và thách thức trong việc áp dụng quy tắc xuất xứ của ngành dệt may
1.1. Phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu ngoài khối EVFTA
Ngành dệt may Việt Nam hiện phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc và các quốc gia ngoài khối EVFTA. Theo quy định của EVFTA, để được hưởng ưu đãi thuế quan, sản phẩm dệt may phải tuân thủ quy tắc xuất xứ "từ vải trở đi", nghĩa là quá trình sản xuất vải phải được thực hiện tại Việt Nam hoặc các nước thành viên EVFTA. Tuy nhiên, năng lực sản xuất vải trong nước vẫn còn hạn chế, dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu này.
Sự phụ thuộc này gây ra rủi ro lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu dệt may, khiến họ không thể tận dụng các ưu đãi thuế quan mà EVFTA mang lại. Điều này đặc biệt nghiêm trọng trong bối cảnh các quốc gia cạnh tranh như Bangladesh, Campuchia đã ký kết các hiệp định thương mại tương tự với EU và có lợi thế về nguồn nguyên liệu nội địa.
1.2. Khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc
Việc tuân thủ quy tắc xuất xứ đòi hỏi các doanh nghiệp dệt may phải có chuỗi cung ứng hiện đại, hệ thống quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa có đủ nguồn lực để đầu tư vào các công nghệ và quy trình cần thiết để đáp ứng các yêu cầu khắt khe từ EU.
Ngoài ra, quy trình kiểm tra và cấp giấy chứng nhận xuất xứ còn phức tạp và tốn nhiều thời gian. Việc thiếu thông tin và hiểu biết về các quy định trong EVFTA cũng khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc chuẩn bị hồ sơ và đáp ứng các yêu cầu về xuất xứ.
2. Giải pháp tăng cường khả năng tận dụng quy tắc xuất xứ trong EVFTA
2.1. Phát triển nguồn cung nguyên liệu trong nước
Để giảm bớt sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu ngoài khối, Việt Nam cần đầu tư phát triển ngành công nghiệp sản xuất vải và nguyên liệu phụ trợ. Chính phủ nên có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất vải nội địa thông qua các chương trình hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế và tín dụng ưu đãi.
Việc xây dựng chuỗi cung ứng nội địa khép kín sẽ giúp các doanh nghiệp dệt may dễ dàng đáp ứng được quy tắc xuất xứ "từ vải trở đi", từ đó tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường EU. Ngoài ra, cần khuyến khích các doanh nghiệp hợp tác với các nước thành viên EVFTA để nhập khẩu nguyên liệu từ trong khối, nhằm đảm bảo tính hợp lệ của quy tắc xuất xứ.
2.2. Nâng cao năng lực quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc
Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc để đáp ứng các yêu cầu về quy tắc xuất xứ. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý chuỗi cung ứng và hoạt động sản xuất có thể giúp doanh nghiệp minh bạch hóa quy trình sản xuất, từ đó nâng cao uy tín và khả năng đáp ứng các yêu cầu của EU.
Bên cạnh đó, cần tổ chức các chương trình đào tạo cho doanh nghiệp về quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu kỹ thuật trong EVFTA. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng của doanh nghiệp sẽ giúp giảm thiểu các sai sót trong quá trình chuẩn bị hồ sơ và đáp ứng các yêu cầu về xuất xứ.
2.3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp
Chính phủ cần đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến chứng nhận xuất xứ, đồng thời xây dựng các hệ thống hỗ trợ trực tuyến để giúp doanh nghiệp dễ dàng thực hiện các quy trình kiểm tra và cấp phép. Việc đơn giản hóa và số hóa các thủ tục sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí, từ đó tăng khả năng tận dụng các ưu đãi thuế quan từ EVFTA.
Ngoài ra, cần cung cấp các chương trình hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ để giúp họ đầu tư vào công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất. Các chương trình hỗ trợ này có thể bao gồm tín dụng ưu đãi, trợ cấp cho các dự án đầu tư vào công nghệ mới và các khoản hỗ trợ chi phí tuân thủ quy tắc xuất xứ.
3. Khuyến nghị chính sách
3.1. Tăng cường hợp tác song phương và đa phương
Việt Nam cần thúc đẩy các cuộc đối thoại chính sách với EU để tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến quy tắc xuất xứ và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình thực thi EVFTA. Việc tăng cường hợp tác quốc tế sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các nước thành viên EU và áp dụng các giải pháp hiệu quả trong việc quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Ngoài ra, cần tích cực tham gia vào các diễn đàn và tổ chức quốc tế về quy tắc xuất xứ để cập nhật các xu hướng mới và đảm bảo rằng các chính sách của Việt Nam luôn đồng bộ với các quy định quốc tế.
3.2. Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ quy tắc xuất xứ
Chính phủ cần tổ chức các chương trình đào tạo và tư vấn cho doanh nghiệp về các quy tắc xuất xứ trong EVFTA, đồng thời cung cấp các công cụ hỗ trợ doanh nghiệp trong việc kiểm tra và chứng nhận xuất xứ. Việc hỗ trợ này sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu các rủi ro liên quan đến quy tắc xuất xứ và tăng khả năng tận dụng các ưu đãi thuế quan từ EVFTA.
Ngoài ra, cần xây dựng các chương trình hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, để giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của EU.
3.3. Phát triển cơ sở hạ tầng và công nghệ hỗ trợ
Việc phát triển cơ sở hạ tầng và công nghệ hỗ trợ cho ngành dệt may cũng là một yếu tố quan trọng để tăng cường khả năng tận dụng quy tắc xuất xứ. Chính phủ cần đầu tư vào các trung tâm kiểm định và chứng nhận, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các công nghệ mới trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Ngoài ra, cần xây dựng các hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu về quy tắc xuất xứ để giúp doanh nghiệp dễ dàng tra cứu và cập nhật thông tin liên quan đến EVFTA, từ đó nâng cao hiệu quả trong việc tuân thủ các quy định về xuất xứ.
4. Kết luận
Việc tận dụng hiệu quả các quy tắc xuất xứ trong EVFTA là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp dệt may Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị phần tại EU. Tuy nhiên, để đạt được điều này, các doanh nghiệp cần nỗ lực cải thiện chuỗi cung ứng nội địa, nâng cao năng lực quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc, cũng như tích cực tham gia vào các chương trình đào tạo và hỗ trợ từ chính phủ.
Chính phủ cần đóng vai trò tích cực trong việc xây dựng khung pháp lý phù hợp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy hợp tác quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tối đa các ưu đãi từ EVFTA. Việc phát triển cơ sở hạ tầng và công nghệ hỗ trợ cũng là chìa khóa giúp doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn các yêu cầu khắt khe từ EU, từ đó gia tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm và nâng cao uy tín của ngành dệt may Việt Nam trên thị trường quốc tế.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Công Thương. (2020). Thông tư số 11/2020/TT-BCT quy định Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA). https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Thuong-mai/ Thong-tu-11-2020- TT-BCT-quy-dinh-Quy-tac-xuat-xu-hang-hoa- trong-Hiep-dinh-Thuong-mai-tu-do-445632.aspx
2. Bộ Công Thương. (2023). Văn bản hợp nhất số 25/VBHN-BCT về Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong EVFTA. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Thuong-mai/ Van-ban-hop-nhat-25-VBHN-BCT-2023- Thong-tu-Quy-tac-xuat-xu-hang-hoa- Hiep-dinh-EVFTA-586285.aspx
3. Trung tâm WTO và Hội nhập. (2020). Tóm tắt Nghị định thư 1 của EVFTA: Quy tắc xuất xứ hàng hóa và phương thức hợp tác quản lý hành chính. https://wtocenter.vn/download/18298/ tom-tat-nghi-dinh-thu-1-evfta.pdf
4. Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR). (2021). Đánh giá một năm thực hiện EVFTA: Tác động đến kinh tế Việt Nam và sự thay đổi chính sách. Hà Nội, Việt Nam. https://www.kas.de/documents/267709/11704235/(VN)+Report+One-year+Implementation+of+ European+Union-Vietnam+Free+Trade+Agreement+ (EVFTA)+Impacts+on+the+Vietnamese+ Economy+and+Policy+Formation.pdf
5. Tố Uyên. (2024). Dệt may Việt Nam với quy tắc xuất xứ trong EVFTA. EFR Hiệp định Thương mại Tự do. https://kinhtevadubao.vn/ det-may-viet-nam- voi-quy-tac-xuat-xu-trong-hiep-dinh-evfta-27958.html
6. Trần Thị Thu Thủy, Trần Phương Dung, & Nguyễn Ngọc Hà. (2021). Quy tắc xuất xứ đối với hàng dệt may của Việt Nam trong EVFTA. FTU Working Paper Series, 1(1). https://fwps.ftu.edu.vn/2021/05/31/ quy-tac-xuat-xu-doi-voi-hang- det-may-cua-viet-nam-trong-evfta/
7. Phạm Phương Thạc & Hồ Ngọc Linh. (2019). Quy tắc xuất xứ trong FTA thế hệ mới: Tác động đa chiều tới triển vọng ngành dệt may Việt Nam. https://tailieu.vn/doc/ quy-tac-xuat-xu-trong-fta- the-he-moi-tac-dong-da-chieu-toi- trien-vong-nganh-det-may-viet-nam-2408867.html
8. Pháp lý. (2021). Quy tắc xuất xứ trong CPTPP, RCEP, EVFTA: Những lưu ý quan trọng. https://phaply.net.vn/ doanh-nghiep-viet-can-luu-y- nhung-van-de-gi-ve-quy-tac-xuat-xu- trong-cptpp-rcep-evfta-a249702.html