Phát triển làng nghề có vai trò quan trọng trong thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động nông thôn, tạo việc làm và nâng cao đời sống của người dân; bảo vệ, giữ gìn cảnh quan, không gian làng nghề, đẩy nhanh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng nông thôn mới.
1. Kết quả giai đoạn 2011 - 2021
Giai đoạn 2011-2021 công tác bảo tồn và phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh được các cấp ngành, địa phương quan tâm chỉ đạo triển khai thực hiện và đạt kết quả tích cực: Đến hết năm 2021, toàn tỉnh đã công nhận 75 làng nghề, tăng 38 làng nghề so với năm 2011 (Trong đó, có 71 làng nghề hoạt động ổn định và 4 làng nghề có nguy cơ mai một, ngừng hoạt động do không còn đạt các tiêu chí công nhận làng nghề theo quy định tại Nghị định số 52/2018/NĐ-CP ngày 12/4/2018 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn), hình thức tổ chức sản xuất ở các làng nghề chủ yếu theo quy mô hộ gia đình với 6.837 hộ, 25 doanh nghiệp và 11 hợp tác xã; giải quyết việc làm cho 16.763 lao động, trong đó có 11.777 lao động thường xuyên; tổng doanh thu của các làng nghề đạt 1.427,9 tỷ đồng. Sản phẩm của các làng nghề đều có thể tham gia vào Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) cấp tỉnh; có mẫu mã và chất lượng phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của tỉnh và đa dạng hóa sản phẩm du lịch, dịch vụ phục vụ nhu cầu mua sắm của khác du lịch. Các hoạt động hỗ trợ phát triển làng nghề như: bảo tồn và phát triển làng nghề, đào tạo, tập huấn, xúc tiến thương mại, xây dựng, tạo lập và quản lý nhãn hiệu tập thể... được quan tâm thực hiện, tạo động lực quan trọng phát triển sản xuất, kinh doanh, tạo ra hàng hóa có giá trị kinh tế cao, đến nay toàn tỉnh có 13 sản phẩm của 08 làng nghề được chứng nhận sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, có 11 làng nghề có sản phẩm được chứng nhận nhãn hiệu tập thể..
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, các hoạt động bảo tồn, phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh còn một số khó khăn, hạn chế như: Quy mô sản xuất các làng nghề nhỏ, manh mún, chủ yếu quy mô hộ gia đình; sản phẩm của các làng nghề chưa phong phú, chất lượng chưa đồng đều, giá trị sản phẩm chưa cao công tác đào tạo, truyền nghề chưa hiệu quả, chưa phát huy được vai trò của các nghệ nhân, thợ giỏi trong đào tạo, chất lượng lao động chưa cao, chủ yếu là lao động phổ thông; vấn đề ô nhiễm môi trường các làng nghề chưa được quan tâm giải quyết triệt để, một số làng nghề có nguy cơ ô nhiễm môi trường cao, gây ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống, sức khỏe của hộ làm nghề cũng như người dân xung quanh khu vực làng nghề.
2. Mục tiêu thực hiện Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2022 - 2030
Để khắc phục những tồn tại, hạn chế nêu trên; tiếp tục khai thác, phát huy tốt các tiềm năng, lợi thế góp phần bảo tồn và phát triển làng nghề bền vững, có hiệu quả cao, ngày 26/9/2022, Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ đã ban hành Kế hoạch số 3750/KH-UBND về thực hiện Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2022 - 2030, với các mục tiêu cụ thể như sau:
Giai đoạn 2022 - 2025
- Khôi phục, bảo tồn và phát triển bền vững các làng nghề hiện có đang hoạt động ổn định và đạt các tiêu chí theo quy định; phát triển 3-4 làng nghề gắn với du lịch; công nhận mới 04 làng nghề.
- Phấn đấu có trên 70% làng nghề hoạt động có hiệu quả; có ít nhất 50% làng nghề có sản phẩm được phân hạng theo Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP); 30% số làng nghề có sản phẩm được hỗ trợ tạo lập và quản lý dưới hình thức nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu hàng hóa, nhãn hiệu tập thể;
- 80% lao động trong làng nghề được đào tạo, đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng nghề, kỹ năng vệ sinh an toàn lao động và kiến thức công nghệ thông tin cơ bản;
- Tốc độ tăng giá trị sản xuất bình quân các làng nghề đạt khoảng 10%/năm; thu nhập bình quân của lao động của các làng nghề tăng ít nhất 1,5 lần so với năm 2021;
- 100% cơ sở, hộ gia đình sản xuất trong làng nghề đáp ứng các quy định về bảo vệ môi trường.
Giai đoạn 2026 - 2030
- Khôi phục, bảo tồn và phát triển bền vững các làng nghề hiện có đang hoạt động ổn định và đạt các tiêu chí theo quy định; công nhận mới 06 làng nghề; phát triển 5-6 làng nghề gắn với du lịch;
- Có trên 80% làng nghề hoạt động có hiệu quả; có ít nhất 50% số làng nghề có sản phẩm được hỗ trợ tạo lập và quản lý dưới hình thức nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu hàng hóa, nhãn hiệu tập thể;
- 100% người lao động trong làng nghề được đào tạo, đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng nghề, kỹ năng vệ sinh an toàn lao động và kiến thức công nghệ thông tin cơ bản;
- Tốc độ tăng giá trị sản xuất bình quân các làng nghề tăng trên 10%/năm;
- 100% cơ sở, hộ gia đình sản xuất trong làng nghề đáp ứng các quy định về bảo vệ môi trường.
3. Một số giải pháp triển khai thực hiện
Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo và thông tin, tuyên truyền
- Tăng cường công tác phối hợp trong tổ chức thực hiện, nâng cao vai trò, rõ trách nhiệm của lãnh đạo các cấp, ngành, địa phương. Đổi mới phương thức chỉ đạo, đảm bảo sâu sát, hiệu quả; tập trung cụ thể hóa bằng các chương trình, kế hoạch, chính sách phù hợp, sát thực tiễn để tổ chức thực hiện đảm bảo thống nhất: Xác định phát triển các sản phẩm chủ lực theo hướng hàng hóa tập trung quy mô lớn gắn với chế biến, tạo bước đột phá; nâng cao hiệu quả hoạt động các hình thức tổ chức của làng nghề (doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác...) để tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu gắn với sản phẩm OCOP cho sản phẩm đặc sản, đặc trưng, có lợi thế; phát triển các sản phẩm cần cụ thể hóa thành các dự án để tập trung chỉ đạo toàn diện; tăng cường công tác quản lý, hỗ trợ các hộ sản xuất có quy mô nhỏ lẻ;
- Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của các cấp ủy Ðảng, chính quyền và người dân về vai trò, vị trí và tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề, làng nghề truyền thống; tạo sự thống nhất về quan điểm, định hướng lãnh đạo, chỉ đạo và tập trung nguồn lực cho bảo tồn và phát triển làng nghề; khai thác tốt các tiềm năng, lợi thế của địa phương, hình thành các làng nghề sản xuất hàng hóa, nâng cao chất lượng, giá trị, khả năng cạnh tranh của sản phẩm gắn với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động; nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Bảo tồn phát triển các làng có nghề và các làng nghề đã được công nhận
- Căn cứ vào điều kiện cụ thể, lợi thế của từng địa phương, tập trung phát triển các làng có nghề, có khả năng truyền nghề, phát triển nghề, nhằm khôi phục, bảo tồn, lưu giữ nét văn hóa truyền thống trong sản phẩm, bí quyết nghề; Khuyến khích, hỗ trợ các cơ sở sản xuất mở rộng quy mô, tập trung vốn, cải tiến mẫu mã sản phẩm phù hợp với thị trường, nâng cao khả năng sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; trong đó, phấn đấu công nhận mới thêm 10 làng nghề;
- Xây dựng và triển khai các mô hình/dự án hỗ trợ phát triển ngành nghề nông thôn, góp phần tăng quy mô cơ sở sản xuất để đủ điều kiện công nhận làng nghề như nghề gói bánh chưng xã Cát Trù, huyện Cẩm Khê; nghề làm bánh trung thu, phường Âu Cơ, thị xã Phú Thọ; nghề chế biến kén tằm tơ ở các xã ven Sông Hồng...
- Bảo tồn và phát triển các làng nghề đang hoạt động tốt có khả năng lan tỏa sang các khu vực khác: Khuyến khích các hộ gia đình, cơ sở sản xuất thuộc làng nghề phát triển sản xuất theo hướng hàng hóa phát huy thế mạnh của mỗi làng nghề; hình thành các chuỗi liên kết giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm; chú trọng hỗ trợ nâng cao hiệu quả hoạt động các hình thức tổ chức sản xuất trong các làng nghề theo hướng đẩy mạnh các hình thức liên kết, hợp tác, trọng tâm là phát triển các doanh nghiệp, tổ hợp tác, hợp tác xã kiểu mới tham gia chuỗi giá trị sản phẩm. Giai đoạn 2022-2030, phát triển 8-10 làng nghề có tiềm năng gắn với phát triển du lịch, dịch vụ;
- Xây dựng chương trình, kế hoạch khôi phục sản xuất tại những làng nghề đã và đang bị mai một nhưng trên thị trường có nhu cầu; chú trọng một số nghề truyền thống có từ lâu đời, mang đậm bản sắc văn hóa của địa phương.
Bảo tồn và phát huy các giá trị của nghệ nhân
- Đẩy mạnh công tác đào tạo nghề, truyền nghề, tôn vinh nghệ nhân và có cơ chế chính sách hỗ trợ để duy trì phát triển đội ngũ nghệ nhân, khích lệ động viên các nghệ nhân tham gia thúc đẩy công tác đào tạo nghề, truyền nghề;
- Tổ chức tham gia các Hội chợ làng nghề, Hội thi các sản phẩm thủ công mỹ nghệ... để tôn vinh, khơi dậy và khuyến khích các nghệ nhân, thợ giỏi để duy trì, bảo tồn phát triển nghề, sáng tạo thêm nhiều sản phẩm, tác phẩm mới có giá trị;
- Tổ chức phong tặng, tôn vinh các danh hiệu thợ giỏi, nghệ nhân, nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân và các sản phẩm làng nghề tiêu biểu;
- Rà soát, ban hành chính sách, quy trình để phong tặng danh hiệu nghệ nhân làm cơ sở để đề xuất phong tăng danh hiệu nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân; hỗ trợ nghệ nhân tham gia đào tạo, truyền nghề.
Xúc tiến xây dựng thương hiệu
- Hỗ trợ xây dựng thương hiệu, bộ nhận diện thương hiệu các sản phẩm làng nghề, gắn với phát triển sản phẩm OCOP; đến năm 2025 phấn đấu có 50% làng nghề có sản phẩm tham gia phân hạng, đánh giá sản phẩm OCOP;
- Chú trọng hỗ trợ tạo lập và quản lý dưới hình thức nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu hàng hóa, nhãn hiệu tập thể đối với các sản phẩm của làng nghề theo Chương trình phát triển tài sản trí tuệ trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2021-2030; phấn đấu có 50% số làng nghề có sản phẩm được hỗ trợ tạo lập và quản lý nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu hàng hóa, nhãn hiệu tập thể;
- Tăng cường hỗ trợ, khuyến khích các cơ sở sản xuất tại các làng nghề tham gia Hội chợ xúc tiến thương mại, mở rộng mạng lưới tiêu thụ sản phẩm tại các trung tâm thương mại, hệ thống siêu thị để quảng bá giới thiệu sản phẩm làng nghề; gắn kết chương trình phát triển làng nghề với chương trình phát triển du lịch; tăng cường mở các tour, tuyến du lịch làng nghề, vừa phục vụ du lịch, vừa trình diễn nghề và bán sản phẩm làng nghề để các sản phẩm làng nghề được tiếp cận với khách du lịch trong và ngoài nước. Quan tâm tổ chức các hội chợ, triển lãm quảng bá, giới thiệu các sản phẩm làng nghề, OCOP, sản phẩm đặc sản, đặc trưng của tỉnh;
- Phục hồi, tôn tạo các di tích liên quan đến giá trị văn hóa nghề, làng nghề truyền thống (nhà thờ tổ nghề, không gian làm nghề, cảnh quan làng nghề...); khôi phục, tổ chức các lễ hội, hoạt động văn hóa dân gian, phát huy các giá trị văn hóa của nghề và làng nghề trong xây dựng môi trường du lịch văn hóa.
Công tác đào tạo nguồn nhân lực
- Thực hiện có hiệu quả đào tạo nghề theo Chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn; tăng cường liên kết giữa các trường, các trung tâm và các nghệ nhân, thợ giỏi làng nghề tham gia đào tạo nghề. Phấn đấu 100% lao động trong làng nghề được đào tạo, đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng nghề, kỹ năng vệ sinh an toàn lao động và kiến thức công nghệ thông tin cơ bản; bình quân mỗi năm tổ chức 02 lớp đào tạo nghề cho lao động các làng nghề;
- Đào tạo kiến thức về kỹ thuật, ứng dụng công nghệ mới, tổ chức sản xuất, quản lý doanh nghiệp cho chủ doanh nghiệp, chủ cơ sở sản xuất tại làng nghề; mở các lớp tập huấn nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động tại cơ sở sản xuất, làng nghề.
Công tác ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ
- Tăng cường nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng khoa học công nghệ và vật liệu mới vào sản xuất, ưu tiên công nghệ thân thiện với môi trường, sử dụng nguồn năng lượng tái tạo. Kết hợp công nghệ mới với kỹ thuật, công nghệ truyền thống để nâng cao hiệu quả sản xuất nhưng không ảnh hưởng đến giá trị nghệ thuật, thẩm mỹ và giá trị truyền thống của sản phẩm;
- Khuyến khích các tổ chức, đơn vị nghiên cứu khoa học, cá nhân tham gia các chương trình, đề tài khoa học, dự án khôi phục kỹ thuật nghề truyền thống, chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ kết hợp với sử dụng kỹ thuật, công nghệ truyền thống, nghiên cứu, thử nghiệm sản phẩm mới của làng nghề;
- Ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số để nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh, xúc tiến thương mại và phát triển du lịch làng nghề;
- Hỗ trợ các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp cải thiện điều kiện sản xuất, áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc, hệ thống quản lý tiên tiến, công cụ cải tiến nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc tế đối với các sản phẩm xuất khẩu chủ lực.
Công tác xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề
- Tổ chức tuyên truyền, tập huấn, phổ biến các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường làng nghề; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường;
- Hỗ trợ đầu tư nâng cấp các hệ thống xử lý môi trường tại cơ sở trong làng nghề; xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung cho làng nghề; xây dựng hệ thống thu gom, phân loại chất thải rắn;
- Đẩy nhanh tiến độ thực hiện di dời các cơ sở sản xuất của làng nghề trong khu dân cư có nguy cơ cao ô nhiễm môi trường vào các khu, cụm công nghiệp làng nghề đã quy hoạch, đầu tư hạ tầng kỹ thuật. Huy động sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường.
Hoàn thiện cơ chế chính sách, hỗ trợ, bảo tồn và phát triển làng nghề
- Tổ chức triển khai thực hiện kịp thời, có hiệu quả các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển ngành nghề nông thôn, bảo tồn và phát triển làng nghề theo quy định tại Nghị định số 52/2018/NĐ-CP ngày 12 tháng 4 năm 2018 của Chính phủ; Nghị định số 55/2015/NĐ-CP ngày 09 tháng 6 năm 2015 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp và phát triển nông thôn; Nghị quyết số 22/2021/NQ-HĐND ngày 09 tháng 12 năm 2021 của Hội đồng nhân dân tỉnh Phú Thọ về ban hành Quy định chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ;
- Rà soát sửa đổi, bổ sung các chính sách hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở ngành nghề nông thôn, làng nghề về đất đai, khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại, phát triển thị trường, xử lý ô nhiễm môi trường..../.
Nguyễn Kiều Ly
Phòng Thông tin, Thư viện và Xúc tiến Thương mại - VIOIT