Cơ hội thị trường và các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam

Cà phê là một trong 13 sản phẩm công nghiệp chủ lực của Việt Nam và là một trong 6 mặt hàng có giá trị xuất khẩu đạt trên 3 tỷ USD trong những năm gần đây. Tuy nhiên, để xuất khẩu cà phê đạt được mốc kim ngạch kỷ lục 4 tỷ USD năm 2022 và đạt mục tiêu 6 tỷ USD vào năm 2030, các doanh nghiệp cần đẩy mạnh chế biến, đa dạng hóa sản phẩm để mở rộng thị trường.

1. Tình hình xuất khẩu cà phê 7 tháng năm 2022

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong 7 tháng đầu năm 2022 đạt hơn 1,1 triệu tấn, trị giá 2,5 tỷ USD, tăng 17,3% về lượng và tăng 43,6% về trị giá so với cùng kỳ năm 2022. Tuy nhiên, trong tháng 7 xuất khẩu cà phê có sự chùng xuống khi chỉ đạt 113.852 tấn, giảm 17,1% so với tháng 6/2022 và giảm 6,8% so với cùng kỳ. Mặc dù vậy, giá xuất khẩu cà phê trong tháng 7 tiếp tục tăng nhẹ 0,2% so với tháng trước và tăng gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt bình quân 2.299 USD/tấn. Như vậy, tính chung trong 7 tháng đầu năm giá xuất khẩu bình quân cà phê của nước ta đạt 2.261 USD/tấn, tăng 22,5% so với cùng kỳ.

Trong tháng 7 xuất khẩu cà phê sang các thị trường chính như: EU, Mỹ, Nhật Bản, Anh, … có xu hướng chậm lại và giảm so với cùng kỳ năm 2022. Tuy nhiên, tính chung 7 tháng đầu năm 2022, xuất khẩu cà phê sang các thị trường lớn đều tăng do nhu cầu tiêu dùng cà phê của các nền kinh tế phục hồi sau đại dịch Covid -19, trong khi nguồn cung toàn cầu thắt chặt do mất mùa và ách tắc chuỗi cung ứng tại một số nước sản xuất lớn và chi phí logistic tăng cao. Trong đó, EU chiếm đến gần 40% trong tổng xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong 7 tháng, với 449.528 tấn, trị giá 977,2 triệu USD, tăng 31,6% về lượng và tăng 61% về trị giá so với cùng kỳ năm ngoái. Tại EU, lượng cà phê của Việt Nam xuất khẩu sang Đức tăng 4,2%; Italy tăng 3,4%; Tây Ban Nha tăng 47,4%; đặc biệt Bỉ tăng 178,5% và Hà Lan tăng 258,2%... Ngoài ra, lượng xuất khẩu cà phê trong 7 tháng đầu năm sang một số thị trường khác cũng tăng mạnh như: Nga tăng mạnh 14,4%, đạt 56.770 tấn; Anh tăng 75,2%, đạt 32.447 tấn.

Đáng chú ý, một số nước xuất khẩu cà phê lớn trên thế giới như Mexico hay Ấn Độ cũng tăng rất mạnh lượng cà phê nhập từ Việt Nam trong 7 tháng qua, với mức tăng lần lượt là 5.996,6% và 123,9%. Trái lại, xuất khẩu cà phê sang thị trường Mỹ, Algeria, Trung Quốc, Hàn Quốc, Malaysia… lại có xu hướng giảm.

Cơ cấu thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam 7 tháng đầu năm 2022

Nguồn: Tổng cục Hải quan

2. Cơ hội thị trường và các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam

Theo số liệu Tổng cục Hải quan như trên, châu Âu hiện đang là thị trường xuất khẩu cà phê lớn nhất của nước ta. Trong Top 10 thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam có 6 nước châu Âu.

Riêng với thị trường Anh, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA) có hiệu lực mang lại nhiều triển vọng cho ngành cà phê Việt Nam tại thị trường này.

Để hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu nói chung và doanh nghiệp ngành cà phê nói riêng mở rộng thị phần tại thị trường này, trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam kết nối với các doanh nghiệp nhập khẩu của Anh và Ireland.

Hiện, cà phê nhân từ Việt Nam đa phần là Robusta có chất lượng thấp, việc cạnh tranh về giá rẻ không còn phù hợp. Để đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người Anh, Bộ Công Thương cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần đầu tư sản xuất cà phê Arabica chất lượng cao từ những vùng trồng quy mô nhỏ hơn, có khả năng quản trị tốt hơn, có khả năng truy xuất và phát triển bền vững hơn.

Theo Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương, nhu cầu cà phê đã mở rộng đáng kể ra ngoài các thị trường EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Bắc Mỹ, châu Á - Thái Bình Dương và châu Âu là những nơi tiêu thụ cà phê lớn nhất thế giới.

Tại châu Á - Thái Bình Dương, Nhật Bản dẫn đầu thị trường, tiếp theo là Trung Quốc và Hàn Quốc. Nhu cầu dài hạn sẽ tăng trong những năm tới, có khả năng trở thành một trong những thị trường phát triển nhanh nhất.

Cục Xuất nhập khẩu cũng đưa ra gợi ý về quy mô thị trường cà phê Hoa Kỳ đang tăng trưởng trong vài năm gần đây và dự kiến sẽ tăng trưởng tốt, bình quân 6,74% trong giai đoạn 2020-2027. Nhờ lợi ích sức khỏe liên quan đến cà phê cùng với xu hướng tiêu dùng thay đổi được dự đoán sẽ thúc đẩy thị trường cà phê Hoa Kỳ. 

Còn tại thị trường Trung Quốc, cà phê hòa tan, cà phê chế biến sẵn đang chiếm thị phần lớn nhờ sự tiện lợi trong việc sử dụng. Nhu cầu tiêu thụ cà phê tại Trung Quốc đang tăng với tốc độ trung bình 15%/năm vì nhu cầu thưởng thức cà phê của người dân tăng. Chính vì vậy, tiềm năng nhập khẩu cà phê Việt Nam của Trung Quốc còn rất lớn. 

Để hỗ trợ ngành cà phê tăng giá trị, hướng tới mục tiêu xuất khẩu đạt 4 tỷ USD năm 2022, duy trì vị thế xuất khẩu cà phê đứng thứ hai thế giới trong thời gian tới và cán mốc mục tiêu 6 tỷ USD giá trị xuất khẩu năm 2030, ngành cà phê cần tập trung vào các giải pháp như:

Một là, các Bộ, ngành và địa phương liên quan cần có giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ người nông dân, doanh nghiệp thu hút đầu tư, ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời khuyến khích, tăng cường liên kết và hợp tác trong sản xuất kinh doanh cà phê với mục đích ổn định xuất khẩu, giữ vững và mở rộng thị trường.

Hai là, tiếp tục rà soát, bổ sung kế hoạch tái canh các vườn cà phê già cỗi, năng suất thấp, chấp lượng kém theo chương trình tái canh cà phê giai đoạn 2021-2025. Theo đó, giảm diện tích xuống còn 670 nghìn ha, sản lượng từ 1,8 đến 1,9 triệu tấn/năm; phát triển vùng sản xuất trọng điểm ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Đẩy mạnh tái canh và ghép cải tạo các vườn cà phê già cỗi; sử dụng 100% giống cà phê có năng suất, chất lượng cao; thực hiện trồng xen cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm với những vùng cà phê tái canh có đủ điều kiện; tăng cường đầu tư chế biến sâu để nâng cao chất lượng cà phê xuất khẩu và tiêu thụ trong nước.

Ba là, khuyến khích các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu cà phê đầu tư dây chuyền công nghệ chế biến hiện đại; chú trọng và quan tâm hơn trong việc xây dựng thương hiệu phát triển sản phẩm, xây dựng chiến lược quảng bá, marketing, định vị thương hiệu phù hợp với năng lực của từng doanh nghiệp. Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng và phát triển thương hiệu thông qua các chiến dịch truyền thông, quảng bá hình ảnh, các chương trình đào tạo, hướng dẫn, nâng cao năng lực thiết kế, định dạng sản phẩm và cách thức tạo dựng, quảng bá thương hiệu.

Bốn là, các doanh nghiệp cà phê cần tích cực tham dự các hội chợ, triển lãm quốc tế được tổ chức ở trong và ngoài nước để giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm bạn hàng xuất khẩu. Đồng thời, cập nhật thông tin và những thay đổi diễn biến thương mại để kịp thời điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mình phù hợp với tín hiệu của thị trường.

Năm là, các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê cần thực hiện có hiệu quả các Hiệp định FTA Việt Nam đã tham gia ký kết vào hoạt động xuất khẩu cà phê, qua đó tăng sức cạnh tranh, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị thương hiệu sản phẩm xuất khẩu cà phê Việt Nam.

Nguyễn Kiều Ly

Phòng Thông tin, Thư viện và Xúc tiến Thương mại  - VIOIT